باب هشتم / اندر خواب و بيداري بهترين وقتي خواب را آن وقت بود كه طعام از فم معده فروگذشته بود و در قعر معده افتاده و قوت هاضمه معده بر آن ، تصرفي تمام كرده ، و به معده خالي ، خفتن زيان دارد و حرارت غريزي را ضعيف كند و تن را لاغر گرداند . و خواب روز ، " رطوبت " 1 و " نزله " آرد ، خصوصا در زمستان ، و رنگ روى را تباه و تن را سست كند و كسلاني و سقوط شهوت آرد ، و زيان كارترين چيزى خداوند مزاج سرد را بسيار خفتن است ، و كساني كه به روز ، بسيار خفتن عادت كرده باشند ، بتدريج از آن عادت باز بايد گشت ، و خواب روز بجاى خواب شب نايستد 2 و روى را زرد كند . و وقت خفتن نخست بر پهلوي راست بايد خفت يك زمان ، پس بر پهلوي چپ گرديدن ، و شكم را گرم بايد داشت و چيزى گرم چون " سمور " 3 يا مانند آن بر شكم بايد پوشند ، و اگر بر شكم خسبد ، صواب باشد تا حرارت جمع شود و طعام را نيك هضم كند ، و به پشت باز خفتن سخت زيان دارد از بهر آنكه فضله‌هاى 4 دماغي كه منفذ 5 از سوي پيش است چون بيني و كام ، از سوي سر ، ميل كند به سينه و عصب‌ها فرود آيد . " نزله " و " سل " ز " درد عصب‌ها " و " فالج " و " درد پشت " 6 تولد كند ، و آنچه در دماغ بماند " كابوس " 7 و " صرع " و " سكته " تولد كند . ( 1 / 61 ) و بيخوابي و شب ناخفتن ، گوهر 8 دماغ را كم 9 كند و طعام و شراب ، ناگواريده و خام بماند ، و قوت را ساقط كند ، و خواب بامداد زيان دارد ، به حكم آنكه در شب غذا هضم يافته باشد و معده خالي مانده ، همچنان باشد كه كسي بر گرسنگي بخسبد .